भारत आणि अमेरिकेच्या सैन्यादरम्यान सुरू असलेल्या ‘युद्ध अभ्यास २०२६’ संयुक्त लष्करी सरावात आधुनिक ड्रोन आणि मानवरहित प्रणालींवर विशेष भर देण्यात आला आहे. उत्तराखंडमधील औली आणि राजस्थानमधील महाजन फील्ड फायरिंग रेंज येथे हा सराव सुरू असून दोन्ही देशांचे सुमारे ६००-६०० सैनिक सहभागी झाले आहेत.
या सरावामध्ये ड्रोनचा वापर टेहळणी, लक्ष्य शोधणे आणि युद्धभूमीवरील परिस्थितीचे आकलन करण्यासाठी करण्यात येत आहे. १९ सप्टेंबर रोजी भारतीय आणि अमेरिकन सैनिकांनी जंगलातील प्रशिक्षणादरम्यान ड्रोन ऑपरेशन्स आणि स्नायपर तंत्राचा समन्वय साधत सराव केला. अमेरिकन सैन्याने भारतीय सैनिकांच्या जंगलातील हालचालींच्या तंत्राचा अभ्यास केल्याचेही अधिकृत माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.
१८ सप्टेंबरच्या संयुक्त उपकरण देवाणघेवाणीदरम्यान दोन्ही देशांच्या सैनिकांनी ड्रोन आणि मानवरहित प्रणालींची प्रत्यक्ष माहिती घेतली. भारतीय आणि अमेरिकन सैनिकांनी एकत्रितपणे ड्रोन उडवण्याचा सराव केला आणि विविध उपकरणांची कार्यपद्धती समजून घेतली. यामुळे भविष्यातील संयुक्त कारवायांसाठी दोन्ही सैन्यांमध्ये समन्वय वाढवण्यास मदत होणार आहे.
‘युद्ध अभ्यास २०२६’मध्ये केवळ आक्रमक क्षमता नव्हे, तर ड्रोनविरोधी संरक्षण तंत्रज्ञानालाही महत्त्व देण्यात आले आहे. महाजन फील्ड फायरिंग रेंजवर अमेरिकन सैन्याने M-LIDS या मोबाइल काउंटर-ड्रोन प्रणालीचे प्रशिक्षण घेतले. भारतीय सैनिकांनी या प्रणालीची माहिती घेतली आणि ड्रोनचा धोका ओळखणे व त्याचा सामना करण्यासंदर्भात अमेरिकन सैनिकांसोबत चर्चा केली.
भारताच्या संरक्षण क्षेत्रात ड्रोन आणि स्वायत्त प्रणालींचा वापर वाढत असताना या संयुक्त सरावाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. संरक्षण मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, ‘युद्ध अभ्यास २०२६’चा उद्देश दोन्ही सैन्यांमधील संयुक्त लष्करी क्षमता, कार्यपद्धती आणि परस्पर समन्वय वाढवणे हा आहे. आधुनिक तंत्रज्ञान आणि मल्टी-डोमेन वॉरफेअरमधील बदलांवरही दोन्ही देशांचे तज्ज्ञ विचारांची देवाणघेवाण करत आहेत.
दरम्यान, या सरावातील ड्रोनविषयक प्रशिक्षणातून आधुनिक युद्धभूमीवर मानवरहित प्रणालींचे वाढते महत्त्व स्पष्ट होत आहे. मात्र उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार या सरावातील प्रत्येक ड्रोन प्रणाली किंवा तिची अचूक मारक क्षमता याबाबत सर्व तपशील सार्वजनिक करण्यात आलेले नाहीत. त्यामुळे सोशल मीडियावरील किंवा इतर माध्यमांतील अतिरिक्त दाव्यांकडे अधिकृत माहितीच्या संदर्भातच पाहणे आवश्यक आहे.
