मराठवाड्यात यंदाच्या मान्सूनमध्ये अपेक्षित पाऊस न झाल्याने दुष्काळाचे संकट अधिक गंभीर होताना दिसत आहे. जून ते ऑगस्ट या कालावधीत विभागात सरासरीच्या तुलनेत केवळ सुमारे ७० टक्के पाऊस झाल्याने अनेक भागांमध्ये पिकांवर तसेच जलसाठ्यांवर परिणाम झाला आहे. ऑगस्ट महिन्यात पावसाने मोठी ओढ दिली असून सप्टेंबरमध्येही अद्याप समाधानकारक पावसाची प्रतीक्षा कायम आहे.
या पार्श्वभूमीवर मराठवाड्यातील धरणांमधील उपलब्ध पाणीसाठ्याचे काटेकोर नियोजन करण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे. विभागीय आयुक्तांनी जायकवाडी धरण वगळता विभागातील इतर धरणांमधील पाणी पिण्याच्या वापरासाठी राखीव ठेवण्याचे आदेश दिले आहेत. त्यामुळे सध्या शेतीसाठी धरणांमधून पाणी सोडण्याचे नियोजन करण्यात येणार नाही.
पाणीसाठा कमी असल्याने रब्बी हंगामातील सिंचनाचे नियोजनही अडचणीत आले आहे. पावसाची स्थिती सुधारली नाही आणि धरणांमध्ये अपेक्षित पाणीसाठा निर्माण झाला नाही, तर रब्बी पिकांसाठी उपलब्ध होणाऱ्या सिंचनाच्या पाण्यावर मर्यादा येण्याची शक्यता आहे. याचा परिणाम शेतकऱ्यांच्या पीक नियोजनावर होऊ शकतो.
मराठवाड्यातील अनेक भागांमध्ये सोयाबीनसह खरीप पिकांवरही पावसाच्या अनियमिततेचा परिणाम दिसून येत आहे. पावसातील मोठ्या खंडामुळे काही भागांत पिके सुकण्याची परिस्थिती निर्माण झाली असून, पुढील पावसावर शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.
दरम्यान, राज्यातील काही भागांच्या तुलनेत मराठवाड्यातील जलसाठ्याची स्थिती अधिक चिंताजनक आहे. जुलैमध्ये झालेल्या पावसामुळे राज्यातील एकूण जलसाठ्यात काही प्रमाणात वाढ झाली होती; मात्र छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जलसाठा राज्यातील इतर विभागांच्या तुलनेत कमी राहिला. त्यामुळे मराठवाड्यावरील पाणीटंचाईचे संकट कायम असल्याचे चित्र आहे.
हवामानातील बदल आणि अल् निनोच्या प्रभावामुळे पावसाच्या वितरणावर परिणाम होण्याची शक्यता यापूर्वीही व्यक्त करण्यात आली होती. मात्र अल् निनोचा प्रभाव आणि दुष्काळ यांच्यात संबंध असला तरी प्रत्येक अल् निनो वर्षात दुष्काळ पडतोच असे नाही. त्यामुळे आगामी काळातील प्रत्यक्ष पावसाची स्थिती महत्त्वाची ठरणार आहे.
पिण्याच्या पाण्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याच्या निर्णयामुळे उपलब्ध जलसाठ्याचा वापर अधिक नियंत्रित पद्धतीने केला जाणार आहे. ग्रामीण भागातील नागरिक, पशुधन आणि शहरांचा पाणीपुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी प्रशासनाला जलसाठ्याचे नियोजन करावे लागणार आहे. पाऊस आणखी लांबला, तर काही भागांमध्ये पाणीटंचाई वाढण्याची शक्यता आहे.
आता मराठवाड्यासाठी सप्टेंबरमधील पाऊस निर्णायक ठरणार आहे. पुरेसा पाऊस झाल्यास धरणांमध्ये नव्याने पाणीसाठा निर्माण होऊन परिस्थितीत काही प्रमाणात सुधारणा होऊ शकते. मात्र पावसाची कमतरता कायम राहिल्यास पिण्याच्या पाण्यासोबतच शेती, पशुधन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवरही त्याचा परिणाम अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पुढील काही आठवडे मराठवाड्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
