कमी पाऊस आणि जलसंवर्धनाच्या उपाययोजनांचा अभाव यामुळे नागपूर जिल्ह्यातील भूजलपातळी खालावल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे. सप्टेंबर २०२६मधील नोंदींची मागील पाच वर्षांच्या सरासरीशी तुलना केली असता नागपूर शहरात भूजलपातळी १.७२ मीटरने, तर जिल्ह्यातील १३ तालुक्यांमध्ये सरासरी १.१७ मीटरने खोल गेल्याचे समोर आले आहे.
जिल्ह्यातील १११ निरीक्षण विहिरींच्या पाणीपातळीचा अभ्यास करून ही माहिती संकलित करण्यात आली. भिवापूर आणि नागपूर तालुक्यांमध्ये तुलनेने अधिक घट नोंदवण्यात आली आहे. भूजलपातळीतील बदलांचा नियमित मागोवा घेण्यासाठी या निरीक्षण विहिरींच्या नोंदी आता दर महिन्याला घेतल्या जाणार आहेत.
भूजलपातळी कमी झाल्यास विहिरी आणि बोअरवेलच्या पाण्यावर अवलंबून असलेल्या नागरिकांना तसेच शेतकऱ्यांना अडचणी येऊ शकतात. पिण्याच्या पाण्याची उपलब्धता, शेतीसाठीचे पाणी आणि उन्हाळ्यातील मागणी यांवर याचा परिणाम होण्याची शक्यता असते. मात्र, प्रत्यक्ष परिणाम स्थानिक पाऊस, जलस्रोतांची स्थिती आणि पाण्याच्या वापरावरही अवलंबून असतो.
पावसाचे पाणी जमिनीत मुरवणे, शेततळी आणि पुनर्भरणाच्या उपाययोजना करणे, तसेच भूजलाचा वापर नियोजनपूर्वक करणे आवश्यक आहे. पावसाचे पाणी वेगाने वाहून जाण्याऐवजी ते जमिनीत मुरेल अशा कामांना प्राधान्य दिल्यास भूजलसाठा वाढण्यास मदत होऊ शकते.
भूजलपातळीतील बदलांची दरमहा नोंद घेतल्याने कोणत्या तालुक्यात आणि कोणत्या भागात पाणीपातळी अधिक वेगाने खाली जात आहे, हे लक्षात येईल. त्यानुसार जलसंवर्धनाच्या उपाययोजना आखता येतील. आगामी काळात पाणीटंचाईचा धोका कमी करण्यासाठी पाणी जपून वापरणे आणि भूजल पुनर्भरणाच्या कामांना गती देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
